نصب كردند . در زمان تسلط عيلاميهاى ساكن خوزستان بر بابل ، اين ستون به شوش حمل شد و پس از ويرانى شوش در زير خاك مدفون گرديد . از حمورابى لوحه‌ها و كتيبه‌هاى ديگرى نيز بدست آمده كه ، حكايت از عظمت فرمانروايى او مىكند . او كه توانايى زيادى در ايجاد تشكيلات و تعيين مقررات داشته است ، شهر بابل را با خيابانهاى وسيع و ميدانهاى باشكوه بنا كرد . قوانين سرزمينهاى قلمرو حكومت خود را جمع‌آورى نمود و به صورت كتيبه‌اى مدون درآورد . و براى اطلاع عموم مردم ، در ميدان شهر نصب نمود . اين لوح كه از سنگ بسيار زيبايى ساخته شده ، مشتمل بر 247 قانون است كه در 3600 سطر نوشته شده است . ارتفاع آن هفت پا و طول محيط قاعده‌اش شش پاست . نقش برجسته‌اى كه در بالاى آن ديده مىشود ، تصوير حمورابى است كه در برابر « شماس » « 1 » الههء قانون و عدالت ايستاده و از او قانون آسمانى و فرمان فرمانروايى را دريافت مىدارد . اشعه‌اى در بالاى سر « شماس » ديده مىشود كه نمودار جلال او است . و انگشتر و عصايى به حمورابى مىدهد كه علامت قدرت و پادشاهى است . در آغاز كتيبه گفته شده كه : خدايان ، حمورابى را خواندند كه نور عدالت را فروزان سازد و تنگدستان و ستمكشان را در پناه خويش گيرد . آنگاه ، قوانين و مقررات جارى در بابل را يادآور مىشود ، مثل قوانين مالكيت ، معاملات ، مستغلات ، بازرگانى ، قوانين مربوط به افراد در امور خانوادگى و قوانين مربوط به كار و . . . تعداد زيادى از قوانين مندرج در ستون حمورابى با آنچه كه ، بعدها به حضرت موسى وحى شده است مطابقت دارد و بعيد نيست كه حمورابى از پاره‌اى قوانينى استفاده كرده باشد كه در عصر او به حضرت ابراهيم وحى شده است . زيرا ، قوانين خدايى نمىتواند ملهم از قانونهاى فانى بشرى باشد . و چنان كه بيشتر گفتيم ، حضرت ابراهيم با حمورابى نيز معاصر بوده است . اين نكته نيز قابل يادآورى است ، قوانينى كه خود حمورابى وضع نموده ، بسيار خشن و پاره‌اى از آنها نسبت به قوانين جارى آن زمان ، ظالمانه و سخت بوده است . حمورابى فقط در آغاز قانون ، از خداى يگانه ذكرى نموده است كه خود نشان - دهندهء يكتاپرستى و عقيده به خداى واحد بوده كه به تدريج از تعدد خدايان و شرك

--> ( 1 ) . Shammas